Ko su bile Danica Jaramaz, Dragica Žarković, Anka Spajić…?

Featured Video Play Icon

Danica Jaramaz, Dragica Žarković, Anka Spajić, Veljko Banašević, Braća Mihajlović, nazivi su obrazovnih ustanova i ulice u Kosovskoj Mitrovici. Nedavno je na društvenim mrežama postavljeno pitanje ko su bili ovi ljudi i čime su zaslužili da ustanove i ulica ponesu njihova imena. Pokušali smo da rešimo ovu „misteriju“.

Prvo što nam je palo na pamet kako bismo saznali više o njima, bilo je da potražimo informacije na internetu. Nažalost, nismo uspeli, čak ni na internet stranicama ustanova koje nose imena ovih ličnosti.

Potom smo izašli na ulicu i upitali Mitrovčane i Mitrovčanke da li su oni čuli za ove ličnosti i da li možda znaju nešto više da nam kažu o njima.

Međutim, iako je većina čula za ova imena, više nisu znali da nam kažu. Ipak, neki od njih koji su rekli da su im poznate ove ličnosti, otkrili su nam da je možda reč o narodnim herojima (poslušajte odgovore u našoj audio anketi na početku teksta).

Sledeći korak – konsultovali smo stručnjaka. Doktorand na Filozofskom fakultetu, istoričar Jovan Aleksić izašao nam je u susret i podelio sa nama svoja saznanja o ovim ličnostima.

Danica Jaramaz

PU Danica Jaramaz

 

„Danica Jaramaz, po kojoj predškolska ustanova u Kosovskoj Mitrovici nosi ime, rođena je 1924. godine u okolini Trebinja. Životni put je njenu porodicu, kao i mnoge druge naneo u Kosovsku Mitrovicu. Bila je jedan od najaktivnijih članova mesnog odbora Saveza komunističke omladine Jugoslavije (SKOJ). Jaramaz je uhapšena krajem juna 1943. godine i tokom narednog meseca streljana u zatvoru u Kosovskoj Mitrovici“, objašnjava Aleksić.

Dragica Žarković

Pored Jaramaz, još jedna aktivna članica SKOJ-a bila je i Dragica Žarković – Kosovka čije ime je poneo kulturni centar u Mitrovici.

„Dragica Žarković – Kosovka, rođena je 23. septembra 1922. godine u Kosovskoj Mitrovici. Bila je član SKOJ-a i sekretar lokalnog aktiva ove organizacije. U KPJ primljena je 1940. godine. Tokom avgusta 1941. godine stupila je Kopaonički partizanski odred. Za vreme nemačke ofanzive protiv partizana u zapadnoj Srbiji u jesen 1941. godine, povereno joj je da ostane sa ranjenim saborcem Šotrom u ilegali u pozadini. Jedno vreme Drugog svetskog rata provela je u Beogradu i Surdulici. Tokom maja 1943. godine stupila je u Drugi južnomoravski partizanski odred i postala njegov rukovodilac SKOJ-a. Poginula je svega dva meseca kasnije u okolini Babušnice“, ističe Aleksić.

Anka Spajić

Anka Spajić po kojoj je nazvana jedna ulica u Mitrovici, takođe je bila članica SKOJ-a.

„Rođena je  1923. godine u Banji Koviljači. Bila je član i sekretar mesnog komiteta SKOJ-a za Kosovsku Mitrovicu. Uhapšena je marta 1943. godine i odvedena u lokalni zatvor, odakle je sprovedena u banjički logor. Iz logora Banjica odvedena je u zloglasni Aušvic, gde je ubijena“, kaže Aleksić.

Veljko Banašević

OŠ Branko Radićević u koj se nalaze i OŠ Veljko Banašević i OŠ Braća Mihajlović

Dve osnovne škole koje su se ranije nalazile u južnom delu gradu, a sada u prostorijama OŠ „Branko Radičević“ takođe nose imena istaknutih članova KPJ koji su delovali na teritoriji Kosovske Mitrovice.

„Veljko Banašević Pirga (1914-1941), rođen je u Zavali kod Podgorice. Posle završetka Prvog svetskog rata, njegova porodica se odatle seli u Rakoš, selo pokraj puta Kosovska Mitrovica – Peć. U našem gradu završio je nižu gimnaziju. Nakon školovanja radio je u jednoj lokalnoj štampariji, kasnije i kao praktikant u Kosovskoj banci, a zatim odatle prelazi da radi u pilanu „Ibar“. Tu je došao u kontakt sa pristalicama KPJ, čiji je član postao 1936. godine. Sa svojim partijskim saborcima organizovao je veliki radnički štrajk te godine. Pokazavši se kao vrlo sposoban, dobio je zadatak da rukovodi partijskom tehnikom Mesnog komiteta KPJ za Kosovsku Mitrovicu. Posle okupacije i razbijanja Kraljevine Jugoslavije, bio je jedna od aktivnijih lokalnih komunista i jedan od prvih boraca Kopaoničkog partizanskog odreda.  Prilikom velike nemačke ofanzive na slobodnu partizansku teritoriju, Veljko Banašević se zajedno sa svojim jedinicom povlačio sa fronta kod Kraljeva kroz zapadnu Srbiju. U jednoj od svakodnevnih borbi je poginuo.  Po njemu je jedna osnovna škola u južnom delu grada nosila ime, ispred koje je svečano otkrivena njegova bista 23. novembra 1974. godine,“ objašnjava Aleksić.

Braća Mihajlović (Predrag i Miodrag)

Predrag Mihajlović – Pega rođen je 10. juna 1920. godine u Kosovskoj Mitrovici. Delom je školovanje završio u Kosovskoj Mitrovici, delom u Beogradu, gde je 1938. upisao Tehnički fakultet. Posle okupacije 1941. godine, vraća se u Mitrovicu.

“Kao član SKOJ-a sakupljao je oružje i drugi vojni i medicinski materijal, delio letke i proglase KPJ. Po osnivanju Kopaoničkog partizanskog odreda postaje njegov borac, tj. borac Rudarske čete, sa kojom je kasnije došao do Prve proleterske brigade. Dvaput je bio teže ranjen, da bi, povlačeći se sa grupom ranjenika, poginuo na Sutjesci 13. juna 1943,” kaže Aleksić.

Predragov mlađi brat, Miodrag Mihajlović – Mikac, rođen je 23. novembra 1922. godine takođe u Mitrovici. Kao i njegov brat dalje školovanje je nastavio u Beogradu.

“Isto kao i njegov stariji i mlađi brat (imali su i mlađeg brata Ljubodraga), bio je pripadnik SKOJ-a. Maja 1942. Gestapo ga je uhapsio i jedno vreme držao u zatvoru u Kosovskoj Mitrovici, da bi ga kasnije prebacili u logor Banjicu. Pokušao je da pobegne iz logora, ali je uhvaćen, mučen i zlostavljan. Kasnije je odveden u logor Mauthauzen, gde je, usled torture, gladi i bolesti preminuo 31. marta 1945. godine, svega nekoliko dana pre nego što su savezničke trupe oslobodile ovaj zloglasni logor,” pojašnjava naš sagovornik.

Tekst je nastao u okviru projekta „Fact-check it out“ koji realizuje Crno beli svet (CBS). Ovaj grant je podržan od strane ‘Programa civilnog društva za Albaniju i Kosovo‘ koji finansira Ministarstvo spoljnih poslova Norveške i upravlja Kosovska fondacija za civilno društvo (KCSF) u partnerstvu sa Partneri Albanija za promene i razvoj (PA).  Sadržaj i iznesene preporuke ne predstavljaju zvaničan stav Ministarstva spoljnih poslova Norveške niti Kosovske fondacije za civilno društvo (KCSF).

Leave a Reply

Your email address will not be published.