Nepouzdane evidencije o samoubistvima na Kosovu

samoubistvo

FOTO: Sunčica Andrejević

Veruje se da su 29 lica u proteklih 5 godina izvršila samoubistvo u četiri opštine na Severu Kosova. Razlog za nesigurnost proizlazi iz toga što Kosovska policija, Zavod za statistiku Kosova i Regionalna istražna jedinica kosovske policije – Mitrovica Sever raspolažu različitim podacima o ovom pitanju. Podaci regionalne istražne jedinice u najvećoj meri se poklapaju sa medijskim izveštavanjem o pojedinačnim slučajevima i saznanjima sa terena, te su njihove informacije uzete kao najverovatnije. Pouzdane informacije za fenomen kao što je suicid su, sa druge strane, od presudnog značaja za razvijanje adekvatnih strategija prevencije.

Prema podacima kosovskog Zavoda za statistiku samo jedno lice je oduzelo sebi život na Severu Kosova  u proteklih pet godina, prema podacima Kosovske policije – 14, dok evidencije regionalne istražne jedinice Mitrovica Sever ukazuju da je reč o 29 slučajeva.

Prema godišnjim izveštajima o broju umrlih Zavoda za statistiku Kosova, samo jedno lice izvršilo je samoubistvo na teritoriji četiri opština na Severu u proteklih 5 godina i to 2017. godine u opštini Severna Mitrovica.

S druge strane, prema podacima koje je CBS-u dostavila Kosovska policija, od 2015. godine u regionu Mitrovica Sever (Severna Mitrovica, Zvečan, Leposavić, Zubin Potok) izvršeno je ukupno 14 samoubistava. (2015 – 4, 2016 -4, 2017 – 1, 2018 – 3, 2019 – 1, 2020 – 1).

Iako smo od Kosovske policije u Prištini zatražili da nam dostave ove podatke po opštinama, uz navođenje informacija o etničkoj pripadnosti, starosti i polu lica, kao i datume kad su samoubistva izvršena, ove informacije nam nisu dostavljene.

Podaci koji su nam dostavljeni iz Regionalne direkcije Kosovske policije (Mitrovica Sever), s druge strane ukazuju da je ovaj broj duplo veći – 29 registrovnih slučajeva.

Iz Zavoda za statistiku Kosova (ZSK) su u odgovoru za CBS, kao razlog za nepoklapanje informacija u njihovim izveštajima i izveštajima Kosovske policije naveli da je broj samoubistava u njihovim izveštajima dobijen na osnovu prijava članova porodice kancelarijama za civilnu registraciju koje na mesečnom nivou ZSK dostavljaju ove podatke, kao i zdravstvenih ustanova registrovanih u ovim kancelarijama.

„Zavod za statistiku Kosova nije izradio nijedan izveštaj, niti analizu o sveoubuhvatnom uračunavanju svih smrtnih slučajeva, ali se procenjuje da nisu svi slučajevi smrti prijavljeni, posebno oni u nealbanskim zajednicama“, navodi se u njihovom odgovoru.

Prema podacima ZSK u poslednjih pet godina na Kosovu je izvršeno 175 samoubistava (2015-36, 2016 – 41, 2017—32, 2018 -27, 2019-39), dok je s druge strane prema podacima Kosovske policije u Prištini taj broj 197 (2015- 60, 2016-42, 2017 – 32, 2018- 37, 2019-26). Napominjemo da u evidenciji Kosovske policije u Prištini fali 15 samoubistava koje je registrovala Istražna jedinica Mitrovica Sever.

Još jedan nedostatak evidencije Zavoda za statistiku je i to što nije moguće utvrditi koje etničke pripadnosti je lice koje je u određenoj opštini izvršilo samoubistvo. Preciznije, godišnji izveštaji o broju umrlih sadrže podatke u kojim opštinama je zabeležen slučaj samoubistva, kao i ukupan presek etničke pripadnosti lica koja su izvršila samoubistvo, bez navođenja podataka u kojoj opštini je lice određene etničke pripadosti izvršilo samoubistvo.

(Npr. U 2017 zabeleženo je 32 slučaja samoubistva, 31 lice albanske nacionalnosti i jedno srpske. U opštini Severna Mitrovica izvršeno je jedno samoubistvo dok u ostalim većinski srpskim opštinama nije zabeležen nijedan slučaj, pa možemo samo da nagađamo da je reč o licu srpske nacionalnosti, međutim to nije pouzdan pokazatelj jer u ovim opštinama žive i lica drugih nacionalnosti)

Zatražili smo i od Kosovske policije da razjasne razlog nepodudaranja njihovih podataka sa medijskim izveštavanjem sa terena (konkretno Kosovska policija je zabeležila jedan slučaj samoubistva u 2020. godini, dok su mediji izvestili o tri potencijalna slučaja samoubistva, januara, februara i juna. Prema evidenciji regionalne istražne jedinice Mitrovica Sever zabeleženo je čak 5 slučajeva) kao i razlog zašto nam nisu dostavljene dodatne informacije koje se odnose na opštinu, pol, starost i etničku pripadnost lica koja su izvršila samoubistvo.

„Policija Kosova sve slučajeve samoubistva, u početku istražuje i identifikuje kao ’sumnjivu smrt’ tek nakon završetka istrage oni su klasifikovani kao samoubistvo,ubistvo, prirodna smrt, zavisno  od ishoda istrage i podataka koje primamo od sudske medicine, stoga ni svi navedeni slučajevi u zadnje vreme nisu dobili konačan epilog“, stoji u njihovom odgovoru.

„Takođe vam objašnjavamo da samoubistvo nije krivično delo (podsticanje na samoubistvo, pomagnje i podržavanje samoubistva su krivična dela) zbog toga u našem pismu nedostaju detalji koje ste tražili“, dodaje se u njihovom odgovoru.

Na dodatni zahtev – da nam pojasne da li njihov odgovor znači da Kosovska policija ne raspolaže ovim podacima, kao i to da se ni njihova evidencija iz ranijih godina takođe ne poklapa sa medijskim izveštavanjem i saznanjima sa terena – odgovor nismo dobili.

Dok Kosovska policija nije imala podatke o opštinama, starosti, polu, etničkoj pripadnosti i datumu kada je samoubistvo izvršeno, regionalna direkcija je na naš prvi upit dostavila evidenciju po pojedinačnim policijskim stanicama za sve četiri opštine na Severu koja je sadržala i ove informacije.

Međutim, nakon što smo im ukazali na nepoklapanje podataka sa izveštavanjem sa terena, dostavljena nam je evidencija regionalne istražne jedinice koja se odnosi na sve četiri opštine, bez navođenja dodatnih podataka koje su nam prvobitno dostavili.

Prema njihovim podacima od 2015. godine ukupno 29 lica je izvršilo samoubistvo na teritoriji četiri opštine na Severu što je 15 samoubistava više od podataka koje nam je dostavila Kosovska policija u Prištini ( 2015 – 8, 2016 – 5, 2017-3, 2018-3, 2019-5, 2020-5).

Kontradiktorni izveštaji kosovskih institucija o ovom pitanju i obrazloženja koja je naša redakcija dobila, dovode u pitanje i pouzdanost podataka koji se odnose na ostatak Kosova. Postojanje jedinstvene i pouzdane evidencije slučajeva samoubistava na Kosovu ostaje upitno.

„Kao i u bilo kojoj drugoj delatnosti, pouzdane informacije su od presudnog značaja za razvijanje adekvatnih strategija za delovanje vezano za odgovarajuće fenomene“, ističe psiholog i asistent na katedri za psihologiju na Filozofskom fakultetu u Kosovskoj Mitrovici, Senka Kostić. Dodaje da je potrebno da postoji baza ne samo u policijskom sistemu, već i izvan. Odnosno, da je neophodna saradnja centara za socijalni rad, bolnica, sportskih centara i policije.

„Samoubistvo je čin oduzimanja vlastitog života koji je uzrokovan nekim psihičkim tegobama. Najčešće osobe imaju problem sa depresijom, anksioznošću, suočavaju se sa teškom bolešću ili nekim oblikom akcedentne krize (gubitak drage osobe, rođenje deteta koje ima razvojne smetnje, raskid veze ili razvod i sl.)“, ističe ona.

Poed toga, Kostić dodaje da se ne može sa sigurnošću prepoznati osoba koja će izvršiti samoubistvo, ali da zato možemo biti osetljiviji na potrebe pojedinaca, pružiti im utehu, razgovor i pomoć onda kada je zatraže. Ističe i da posebnu pažnju na osobe sa psihičkim tegobama treba usmeriti u momentima kada počinju da se osećaju dobro, jer su tada, kako navodi, u najkritičnijem momentu za izvršenje samoubistva, „zato što njihova smirenost i zadovoljstvo proističu iz osećanja da su osmilsili plan kako da se otarase tegoba“.

„Sredinski faktori ne mogu direktno uticati na samoubistvo, ali mogu biti bitni faktori koji su važni za kvalitet života osobe“, ističe Kostić i dodaje da je „Kosovo i Metohija sredina koja obiluje činiocima koji mogu da doprinesu lošijem psihičkom statusu osobe (koja izlaz može potražiti u suicidu).“

Napominje i da treba uzeti u obzir da postkonfliktni period na Kosovu traje dugo, „zbog čega su brojne generacije rasle i razvijale se u apatičnoj, nestabilnoj sredini, okruženi beznađem, ograničenom slobodom kretanja, osećanjem da najbliži komšija može biti najveći neprijatelj – što dovodi do stvaranja osećaja nesigurnosti“. Sve navedeno može doprineti „razvoju ličnosti koja je depresivna, apatična, anksiozna i koja izlaz može potražiti u suicidu“, zaključuje Kostić.

Pored toga što je suicid i dalje tabu tema u našem društvu, nerešena politička, pravna, administrativna i ekonomska situacija koja je aktuelna na severu Kosova dodatno otežava rad na sprečavanju pojave samoubistava, smatra Kostić.

„Na Kosovu i Metohiji je poseban problem nepostojanje centra koji se bavi prevencijom suicida, već se tretmanom suicida bavimo tek kada dođe do pokušaja suicida i to tako što se tim osobama pruža pomoć na psihijatriji“, ističe ona.

  
Tekst je nastao u okviru projekta „Fact-check it out“ koji realizuje Crno beli svet (CBS).

Ovaj grant je podržan od strane ‘Programa civilnog društva za Albaniju i Kosovo‘, koji finansira Ministarstvo spoljnih poslova Norveške i upravlja Kosovska fondacija za civilno društvo (KCSF) u partnerstvu sa Partneri Albanija za promene i razvoj (PA). Sadržaj i iznesene preporuke ne predstavljaju zvaničan stav Ministarstva spoljnih poslova Norveške niti Kosovske fondacije za civilno društvo (KCSF).

Leave a Reply

Your email address will not be published.